Istorija grada

Prema istorijskim zapisima Gornji Milanovac je jedan od najmlađih gradova u Srbiji. Naime, za razliku od ogromne većine gradova u našoj zemlji, čija osnivanja datiraju i po nekoliko vekova u nazad, ovaj grad je osnovan tek 1853. godine i to na mestu koje se zvalo Divlje polje. Mesto je pripadalo selu Brusnica koje je bilo značajno po tome što je za vreme turske vladavine bilo sedište njihovih begova.
Posle oslobođenja Srbije ovaj deo teritorije je počeo ubrzano da se razvija te je Brusnica izrastala u ozbiljno naselje i počinjala da liči na pravi administrativno-politički centar. Međutim, njen geografski položaj uopšte nije bio povoljan. Mesto je bilo stešnjeno u maloj dolini između brda u kojem je prostor već bio do kraja iskorišćen tako da nova izgradnja i bilo kakav infrastrukturni razvoj nisu bili mogući. U tim uslovima Brusnica nije imala nikakvu perspektivu pa su lokalni čelnici sve češće i glasnije razmišljali o premeštanju grada na novu lokaciju pristupačniju i bližu putnim komunikacijama.
Krajem 1850. godine dolazi novi okružni načelnik Rudničkog okruga Mladen M. Žujović koji uviđa sve probleme u vezi sa daljim razvojem grada i sa Gajom Riznićem, članom suda, počinje da traži mesto gde bi grad mogao biti premešten. Istorija čaršije kaže da su se na jesen 1851. njih dvojica prošetali do Divljeg polja i i bili očarani čistim i svežim vazduhom, dolinom kroz koju protiče reka Despotovica, pogledom na Rudnik i Vujan, a da je Gaja predložio Žujoviću ovo mesto što je ovaj drugi odmah i prihvatio. Da li je tako bilo ne znamo, ali znamo da je vrlo brzo, po saglasnosti Brusničana, Žujović od državnih vlasti tražio dozvolu za premeštaj naselja.
Ne dugo potom, pred Đurđevdan 22. aprila1852. godine, u Divlje polje stiže i državna komisija za određivanje lokacije. Predsednik komisije bio je Trivun Novaković, zet među Obrenovićima, jedno vreme načelnik Rudničke nahije (drugi izvori pak pominju da je na čelu komisije bio Stevan Knićanin). Već sledeće godine, ukazom kneza Aleksandra Karađorđevića, počinje gradnja novog naselja koje dobija ime po reci Despotovici. Međutim, konačno, današnje ime Milanovac dobija 1859. ukazom kneza Miloša Obrenovića u spomen starijeg brata, vojvode Milana Obrenovića.
Pre početka izgradnje u njega dolazi bečki inženjer Kamnik koji je uredno izmerio sve parcele i ulice i napravio plan za gradnju grada. Time je Gornji Milanovac postao prvi grad u Srbiji koji je planski, arhitektonsko i građevinski, napravljen pre izgradnje sa ulicama koje se ukrštaju pod pravim uglom. Nemački inženjer Šulc dobija posao na licitaciji za gradnju okružnog načelstva, suda i pošte i ta zgrada je danas spomenik kulture. Karakteristično za ovaj grad je i to da ko je god hteo da se naseli dobio je plac besplatno pa je do 1856. godine u njemu izgrađeno više od stotinu kuća za stanovnike, činovnike, trgovce i zanatlije. Osim ovoga, grad je poznat i kao prestonica Drugog srpskog ustanka jer je na samo 10 kilometara udaljen od Takova.