Istorija grada

Prema istorijskim zapisima Gornji Milanovac je jedan od najmlađih gradova u Srbiji. Naime, za razliku od ogromne većine gradova u našoj zemlji, čija osnivanja datiraju i po nekoliko vekova u nazad, ovaj grad je osnovan tek 1853. godine i to na mestu koje se zvalo Divlje polje. Mesto je pripadalo selu Brusnica koje je bilo značajno po tome što je za vreme turske vladavine bilo sedište njihovih begova.
Posle oslobođenja Srbije ovaj deo teritorije je počeo ubrzano da se razvija te je Brusnica izrastala u ozbiljno naselje i počinjala da liči na pravi administrativno-politički centar. Međutim, njen geografski položaj uopšte nije bio povoljan. Mesto je bilo stešnjeno u maloj dolini između brda u kojem je prostor već bio do kraja iskorišćen tako da nova izgradnja i bilo kakav infrastrukturni razvoj nisu bili mogući. U tim uslovima Brusnica nije imala nikakvu perspektivu pa su lokalni čelnici sve češće i glasnije razmišljali o premeštanju grada na novu lokaciju pristupačniju i bližu putnim komunikacijama.
Krajem 1850. godine dolazi novi okružni načelnik Rudničkog okruga Mladen M. Žujović koji uviđa sve probleme u vezi sa daljim razvojem grada i sa Gajom Riznićem, članom suda, počinje da traži mesto gde bi grad mogao biti premešten. Istorija čaršije kaže da su se na jesen 1851. njih dvojica prošetali do Divljeg polja i i bili očarani čistim i svežim vazduhom, dolinom kroz koju protiče reka Despotovica, pogledom na Rudnik i Vujan, a da je Gaja predložio Žujoviću ovo mesto što je ovaj drugi odmah i prihvatio. Da li je tako bilo ne znamo, ali znamo da je vrlo brzo, po saglasnosti Brusničana, Žujović od državnih vlasti tražio dozvolu za premeštaj naselja.
Ne dugo potom, pred Đurđevdan 22. aprila1852. godine, u Divlje polje stiže i državna komisija za određivanje lokacije. Predsednik komisije bio je Trivun Novaković, zet među Obrenovićima, jedno vreme načelnik Rudničke nahije (drugi izvori pak pominju da je na čelu komisije bio Stevan Knićanin). Već sledeće godine, ukazom kneza Aleksandra Karađorđevića, počinje gradnja novog naselja koje dobija ime po reci Despotovici. Međutim, konačno, današnje ime Milanovac dobija 1859. ukazom kneza Miloša Obrenovića u spomen starijeg brata, vojvode Milana Obrenovića.
Pre početka izgradnje u njega dolazi bečki inženjer Kamnik koji je uredno izmerio sve parcele i ulice i napravio plan za gradnju grada. Time je Gornji Milanovac postao prvi grad u Srbiji koji je planski, arhitektonsko i građevinski, napravljen pre izgradnje sa ulicama koje se ukrštaju pod pravim uglom. Nemački inženjer Šulc dobija posao na licitaciji za gradnju okružnog načelstva, suda i pošte i ta zgrada je danas spomenik kulture. Karakteristično za ovaj grad je i to da ko je god hteo da se naseli dobio je plac besplatno pa je do 1856. godine u njemu izgrađeno više od stotinu kuća za stanovnike, činovnike, trgovce i zanatlije. Osim ovoga, grad je poznat i kao prestonica Drugog srpskog ustanka jer je na samo 10 kilometara udaljen od Takova.

Divlje polje – Sedište turskih begova

Divlje polje je mesto koje je za vreme turske vladavine pripadalo selu Brusnica koje je bilo okružno sedište tog kraja. Upravo tu je izmešteno celo naselje, a saglasnost su dali meštani i tadašnja vlast. Pređašnji teren se pokazao veoma nepovoljnim za razvoj i rast sela, tako da je ubrzo pronađeno rešenje problema. Interesovanje je bilo ogromno, tako da se ideja preseljenja pokazala kao izuzetno dobra.
Pre početka gradnje u Divljem polju su se nalazili samo jedan turski han i stara vodenica. Izgradnja je započeta 19. januara 1853., ukazom kneza Aleksandra Karađorđevića. U toku gradnje, ljudi iz Brusnice su dobijali besplatne placeve, što ih je navelo da se brzo premeste u novonastalo mesto. Grad dobija ime po reci Despotovica, koja protiče kroz njega, a kasnije je preimenovan u Milanovac, od strane Miloša Obrenovića. Pošto je već postojao jedan Milanovac, ovaj grad dobija u nazivu i pridev Gornji, jer se nalazi na većoj nadmorskoj visini.

Gornji Milanovac prvi planinski grad u Srbiji

Za stvaranje plana grada, raspored ulica važnih zrada bio je zadužen bečki inženjer Kamnik. Ulice su smeštene pod pravim uglom, a podignuto je i veliko zdanje za Okružno načelstvo, pošta, sud, bolnica, dućani i ostalo što je važno za normalno funkcionisanje jedne gradske sredine. Prebačena je osnovna škola iz Brusnice, počinje sa radom prva štamparija i otvara se dvorazredna gimnazija. Uporedo je izgrađena i Crkva Sv.Trojice. Tako je Gornji Milanovac postao prvi planski grad izgrađen na teritoriji Srbije.

Štab Živojina Mišića

Gornji Milanovac je bio pod austro-ugarskom okupacijom od 1915. – 1918. godine. Građanstvo je masovno stradalo i patilo od uticaja neprijatelja. Za vreme Prvog svetskog rata, u zgradi Okružnog načelstva, bio je lociran štab generala Živojina Mišića. Upravo tu je razrađena strategija za kolubarsko-suvoborsku bitku. Njegove odluke su urodile plodom, tako da mu je srpski kralj dodelio titulu vojvode, a takođe i titulu počasnog građanina.

Okupacija Gornjeg Milanovca u drugom svetskom ratu

15. oktobra 1941. godine Gornji Milanovac je pretrpeo veliku materijalnu štetu nanetu od strane nemačkih okupatora. Veliki broj grđana je streljano, a uništeno je i spaljeno 90% zgrada. Posle duge borbe, grad je potpuno oslobođen 17.septembra 1944. i nakon toga kreće njegov ubrzan razvoj i modernizacija. Problem u toku obnove je bio centralni deo grada, gde se danas nalazi park.