|
| |
Crkva brvnara u Ljutovnici |
|
Crkva brvnara u Ljutovnici je jedna od
najbolje očuvanih crkava ove vrste u Srbiji. Na žalost, nedavno
preduzeti radovi na njenoj adaptaciji i obnovi izvršeni krajnje
nestručno, znatno su narušili njen autentičan izgled, posebno
u unutrašnjosti.
Ljutovnička brvnara sagrađena je, prema natpisu iznad glavnog
ulaza koji je nedavnim nestručnim radovima pokriven, 1809.
godine. Posvećena je Svetom Nikoli. Crkva je srednje veličine
(nepunih 60 kvadrata), ima temelje od lomljenog kamena i građena
je na isti način kao i druge brvnare. Na temelje su postavljene
noseće grede, zatim na grede tesana brvna uobičajenim sistemom
vezivanja i uklapanja. Krov je izuzetno visok i strm, zaobljen
i na zapadnom i istočnom delu. Ispred glavnog ulaza je manji
trem na dva stuba. Krov pokriven šindrom odlično je sačuvan.
U unutrašnjosti crkve postoji samo jedna pregrada - oltarska.
Ima tragova da je crkva iznutra bila premazana blatom i krečom
odnosno na neki način malterisana. O tome svedoče iznutra
"iskljucane" talpe. Tragovi obrade vidljivi su i
danas. Tavan je zasveden poluobličastim svodom pomoću šašovaca
koji su prefarbani nestručno plavom bojom.
Oltarski deo crkve je polukružan, izrađen tako što su brvna
tesana ukrivo - polukružno, a zatim slagana sistemom horizontalnih
žljebova na cik-cak. Ovakav način spajanja brvana u apsidalnom
delu primenjen je i na takovskoj brvnari.
Crkva brvnara u Ljutovnici nema naročitu rezbu. Ulazna vrata
dekorisana su samo bojenim krstom, a na južnim uopšte nema
obrade. Biljni stilizovani ornamenti javljaju se samo na dovratnicima
kao i improvizacija prislonjenih stubaca.
Ikonostas potiče iz vremena građenja crkve. Najstarije ikone
su rad Nikole Apostolovića, živopisca iz Zemuna. Ikonostas
je nedavno zamenjen novim, a stare ikone, koje su veoma propale,
prenete su u pomoćnu crkvenu zgradu. Od ikona koje je Apostolović
radio preostale su prestone (Isus Hristos i Arhanđel Mihailo)
i ikona Hristovog Raspeća, kao i carske dveri. Svoj potpis
slikar je ostavio na carskim dverima. Verovatno je on naslikao
i friz apostola na jednoj dasci (deo Deizisa sa ikonostasa)
koja je okačena na zid crkve.
Pored ljutovničke crkve je zvonara iz novijeg vremena. Ispod
zvonare je pomoćna zgrada, na neki način riznica jer se u
njoj čuvaju delovi crkvenog inventara i drugi predmeti preneti
iz crkve. Oni su uglavnom u fazi raspadanja. Tu je i nekoliko
štampanih crkvenih knjiga koje su verovatno iz XIX veka, ali
su takođe u veoma lošem stanju.
Obimniji konzervatorski radovi na ovoj crkvi rađeni su 1952.
godine i to uglavnom na arhitekturi. 1974. godine izvršeni
su nužni radovi na ikonostasu, da bi pre dve godine bez dozvole
i nadzora nadležnog Zavoda u Kraljevu vrlo nestručno stari
ikonostas bio zamenjen novim, kao i ulazna vrata. Ujedno je
pod koji je prvobitno bio od kamena, a zatim je betoniran,
u celini popatosan.
Prilikom obilaska ljutovničke brvnare 1948. godine, arhitekta
i saradnik Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika
kulture NRS iz Beograda, inženjer Dobrosav St. Pavlović je
o njoj zapisao niz novih detalja. On navodi kako su vrlo lepo
urađeni ornamenti oko vrata obojeni u plavo i crveno, da je
ikonostas novijeg datuma bez većih umetničkih vrednosti, a
da su stare carske dveri skunute i sklonjene iako imaju prave
umetničke vrednosti i u rezbi i u slikarstvu. Zapisao je i
da je "gospodar Nikola Muzikravić ove dveri poklonio
hramu Svetog Arhistratiga Mihaila u Ljutovnici za večni spomen
svojih roditelja i srodnika, 1810. meseca avgusta dvadesetog."
Pavlović navodi i natpis o godini gradnje crkve koji je stajao
na brvnu iznad zapadnih vrata. Bojom je bila ispisana godina
1809. Pominje i crkvene knjige, a među njima jedan Triod iz
1622. godine, "na koži".
Radoš Gačić
|
