Ručna izrada bombona u fabrici Takovo

Centar takovskog kraja nije bio veliki po broju stanovnika, ali je uvek bio poznat kao lepo gradsko naselje sa čistim pravim ulucama i divnom okolinom. Posmatrajući grad u okeanu zelenila naš poznati nučnik Josip Pančić je za Gornji Milanovac rekao da je "beli labud na zelenom jezeru".

Godine 1900. popis stanovništva beleži u gradu 2.836 varošana.

Dostigavši privredni nivo razvijenog zanatstva, daleko od saobraćajnica i bez mogućnosti da svoje proizvode plasira u većem obimu i na većoj udaljenosti, Gornji Milanovac ipak počinje da stagnira. Izvesna nada za nastavak privrednog razvoja otvara se početkom izgradnje pruge uskog koloseka 1912. godine.

Ali ratovi od 1912. do 1918. godine prekinuli su i tu tanku nit nadanja. Veliki broj milanovčana položio je svoje živote u balkanskim ratovima 1912. i 1913. , a naročito u prvom svetskom ratu od 1914. do 1918. godine.

U vreme Kolubarske bitke 1914. u Gornjem Milanovcu je bio štab Prve armije na čijem čelu se nalazio proslavljeni vojvoda Živojin Mišić. Posle konsultovanja sa komandantima divizija Živojin Mišić je odlučio da 3. decembara te godine pređe u napad na neprijatelja. Ovu istorijsku odluku o otpočinjanju tzv. rudničke ofanzive, Mišić je doneo u zgradi Okružnog načelstva, o čemu svedoči i spomen ploča podignuta između dva rata. Srpske jedinice krenule su u silovitu ofanzivu pa su se austrougarske trupe povukle najpre do Valjeva a zatim i preko Save i Drine, kada je i Beograd oslobođen.

Slobodu 1918. godine Gornji Milanovac je dočekao sa manjim brojem stanovnika nego što ih je imao 1900. godine. Grad i okolina, kao u ostalom i cela Srbija, materijalno su potpuno iscrpljeni. Radno sposobno stanovništvo je u najvećem broju izginulo na bojištima. Takovskim krajem je vladala nemaština, glad i beda.

Kada je 1922. godine proradila pruga i grad spojila sa Čačkom i Beogradom, počinje ponovni razvoj zanatstva i trgovine poljoprivrednim proizvodima. Sa gornjomilanovačke pijace put Beograda i dalje za Italiju , Grčku i Nemačku kreću kontigenti suve šljive, pekmeza, krompira, jabuka, žita, stoke, drva, sena i železničkih pragova. Naročito je bila cenjena suva šljiva iz Gornje Crnuće. Fabrička roba osvaja milanovačko tržište. Sve je manje potrebe za zanatskim proizvodima. Godine 1922. najpoznatiji milanovački izvoznici su: Simo Majdanac, Ivan Brković, Mileta Prodanović, Dragomir Jovanović, Vojimir Tešić, Pavle i Milutin Savković, Milentije Bošković, braća Marković i Milentije Banković. Trgovaca uvoznika ima 35. Jača trgovački kapital, koji će omogućiti osnivanje prvih većih privatnih preduzeća.

Krajem 1922. godine trgovci Stanoje Marinković, Ilija Marinković, Dragiša Ilić, Tanasije Mišković i kompanija osnivaju prvu fabriku u Gornjem Milanovcu. Bila je to fabrika bombone, čokolade i drugih slatkiša "Rudnik". Godišnje je proizvodila 20 - 30 tona robe. Zapošljavala je 3 majstora, 2 pomoćnika, 13 radnika i 2 učenika.

Godine 1937. osniva se i druga fabrika bombone i ratluka pod nazivom "Šumadija". Osnovali su je Ilija Čairović, i Mihailo Mika Majdanac. Obe fabrike su radile do spaljivanja grada 1941. godine.

Osnivanje fabrika nije imalo većeg uticaja na ukupan razvoj privrede ovog grada i kraja, i dalje se više od 90 posto stanovništva bavilo poljoprivredom.